جستجو

78 نسخه قابل چاپ
نوروز کهن ميراث ماندگار در استان چهارمحال و بختياري

برگ برگ صفحات تاريخ ايران گواهي مي دهد که نوروزباستاني همواره کهن ترين سنت و عزيزترين روز سال نزد ايرانيان بوده است. آنگاه که فرشته فروهر از عرش به فرش مي آيد و نويد حلول سالي نو را مي دهد. در گردونه سالانه تکرار، نوروز يک انبساط رواني است که قوم ايراني دوام خويش را در فراز و نشيب تاريخ، مديون اين سنت ديرينه و خردمندانه مي داند.
همه اقوام ايراني اين پديده طبيعي را جشن مي گيرند. نوروز با آداب و رسوم و مراسمات خاصي همراه مي باشد، در اين مطلب سعي شده تا سرحد امکان به آداب و رسوم نوروز در استان چهارمحال و بختياري پرداخته شود.
در استان چهارمحال و بختياري نيز، مانند اقصي نقاط کشور نوروز با رسم و رسوم خاصي همراه مي باشد. در اين استان با خانه تکاني که معمولا دو هفته قبل از عيد شروع مي شود به استقبال سال نو مي روند، فرشهاي آويخته از در و ديوار بيشتر از هر چيز ديگر به انسان يادآوري مي کند که عيد نزديک است. آب ريختن دانه هايي مانند گندم – عدس – ماش براي تهيه سبزه سفره هفت سين نيز از حدود 10 روز قبل از عيد آغاز مي شود. در اين استان به خاطر موقعيت طبيعي و اقليم کشاورزي به سبزه عيد اهميت زيادي مي دهند. چرا که سبزه نشانه شروعي سالي سبز و پربرکت به خصوص در زمينه زراعي مي باشد. در برخي نقاط اين استان، اعتقادي به زوج بودن سبزه ها ندارند و معمولا سبزه را در تعداد يک يا سه تهيه مي کنند.
در گذشته اي دور سبزه را از صحرا مي چيدند، آن را در بشقابي گذاشته و پاي آن را خاک ريخته و به براي سبز ماندن به آن آب مي دادند.
چهارشنبه سوري نيز در اين استان از قدمت بالايي برخوردار است. شب چهارشنبه آخر سال مردم با روشن کردن آتش و پريدن از روي آن سلامتي و رزق و روزي و پايان غم را طلب دارند. پريدن از روي آتش سه بار تکرار مي شود. هنگام پريدن از روي آتش شعر زير را مي خوانند:
تش تش نوروز مي کنيم شادي هر روز مي کنيم
سرخي تو براي من زردي من براي تو
غم بره شادي بياد محنت بره روي بياد
تعداد آتش ها را نيز مانند سبزه ها فرد مي گيرند و معتقدند کسي که از روي آتش زوج بپرد سال آينده چهارشنبه سوري نخواهد داشت.
در مناطق بختياري به چهارشنبه سوري "چهارشنبه سيري" يا "تش پرک" مي گويند. هنگام پريدن از روي آتش به زبان محلي اينگونه تکرار مي کنند: "زردي مو سي تو سري تو سي مو". سپس مقداري اسپند را روي آتش ريخته و لباس خود را روي آتش مي گيرند.
در گذشته در فارسان هنگام پريدن از روي آتش اين شعر را تکرار مي کردند:
شو اومي شو بره - روز اومي روز بره – به او رون بره هر قضا بلايي که يکسال به خانه ما اومد همين امشو بره. (يعني شب آمدي شب برو – روز آمدي روز برو – با آب روان برو و هر قضا و بلايي که در طول يکسال به خانه ما آمده همين امشب بايد برود)
تهيه گندم برشته که به آن گندم بوداده مي گويند از رسوم ديرينه اين استان مي باشد. معمولا گندم برشته را با شاهدانه مخلوط کرده و در روز عيد، عيدي مي دهند. براي تهيه گندم برشته، گندم را پس از شستن در شير مي جوشانند و آن گاه روي ساج يا تاوه تهيه مي کنند.
يکي ديگر از رسوم اين استان برگزاري عيد رفتگان مي باشد. اين عيد که يک روز پيش از عيد برگزار مي شود عيد علفه – عرفا يا عيد کوچک نيز خوانده مي شود. در اين روز مردم به زيارت اهل قبور مي روند و روي مزار آنها سبزه مي گذارند. در اين روز معمولا حلوا که به آن چرب و شيرين يا خيراتي هم گفته مي شود پخته و بين مردم تقسيم مي کنند. در اين شب معمولا مردم شيربرنج مي پزند، چون معتقدند شير برنج غذايي است که به شخص فوت شده نيز مي رسد. در بروجن غذاي اين شب را معمولا سبز تهيه مي کنند. خوراکهايي مانند قورمه سبزي غذاي اين شب آنان را تشکيل مي دهد. در مناطقي مانند شهرکرد – فرخشهر و چالشتر علاوه بر شيربرنج، کوفته گوشتي نيز درست مي کنند. کوفته گوشتي ربطي به خيرات رفتگان ندارد. در فرخشهر، در گذشته معمولا سکه اي را بين کوفته مي گذاشتند و هرکس سکه در کوفته او پيدا مي شد عيدي قابل ملاحظه اي دريافت مي کرد.
زنان روز قبل از عيد به سر و دستهاي خود حنا مي گذاشتند.
رسم سمنو پختن نيز از رسومي است که در اين استان به آن اهميت زيادي داده مي شود. با توجه به پيوند سنتهاي ملي و مذهبي سمنو را از حضرت زهرا(س) مي دانند و معتقدند سمنو وقتي کامل پخته مي شود که حضرت زهرا دست مبارک خود را روي آن بگذارد.
قبل از تحويل سال نو سفره هفت سين را پهن مي کنند. علاوه بر هفت سين گذاشتن قرآن – گلاب – آينه – تخم مرغ رنگي (اکثرا قرمز) و انواع آجيل ها و ميوه در سفره مرسوم مي باشد.
معمولا اعتقاد بر اين است که چراغي را در امامزاده اي روشن و به داخل خانه بياورند. اين چراغ را تا هنگامي که خودش خاموش نشود خاموش نمي کنند. شمع سفره هفت سين نيز همين حالت را دارد.
در شهرکرد قبل از سال تحويل به زيارت امامزاده دومعصوم – حليمه و حکيمه خاتون – مي روند و در آنجا شمع روشن مي کنند. در گذشته چراغ نفتي را آنجا روشن و به خانه مي آوردند که امروزه چراغ نفتي جاي خودش را به چراغ گازي کوچک داده است.
در مناطق ديگر نيز قبل از شروع سال به زيارت امامزاده محل مي روند و اگر تحويل سال آخر شب نباشد موقع تحويل سال را نيز در امامزاده مي مانند و اين گونه سال خود را با يک شروع معنوي پيوند مي زنند.
در بروجن بعد از تحويل سال به زيارت اهل قبور و شهدا مي روند.
عشاير بختياري نيز همزمان با تحويل سال به مکان سبزتري رفته و سياه چادر خود را در آنجا برپا مي کنند.
هنگام تحويل سال، بزرگ خانواده قرآن مي خواند و همه براي شروع نيک يا قرآن خوانده يا روي آيات قرآن نگاه مي کنند. پدر خانواده بين صفحات قرآن پول گذاشته و بعد از تحويل سال آن پول را بين اعضاي خانواده تقسيم مي کند. اين پول نشانه برکت و رزق و روزي مي باشد.
در گذشته، رسمي بوده که به آن شال اندازي يا دستمال اندازي مي گفتند. به اين صورت که بعد از تحويل سال پسر بچه ها روي پشت بام مي رفتند و از دريچه پشت بام که به اتاق باز مي شد يا دودکش، شال يا دستمالي را که به طنابي وصل بود به داخل خانه مي انداختند. اهل خانه نيز عيدي آنها را داخل آن شال مي گذاشتند. اين عيدي معمولا گندم شاهدانه – نخودچي کشمش – تخم مرغ رنگي – پول و ... بود. در چالشتر همزمان با انداختن شال به داخل خانه کلمه هوتوتو را تکرار مي کردند که واو آخر آن را مي کشيدند.
در شهرکرد، شالي را به دور کمر مي بستند و از خانه ها عيدي خود را دريافت مي کردند.
در پردنجان از توابع شهرستان فارسان در گذشته، مردم به خصوص زنان هنگام تحويل سال يه اولين روز سال به زيارتگاه مي رفتند. اين کار را آنقدر زود انجام مي دادند که کسي چشمش به ديگري نيفتد و اگر هم همديگر را مي ديدند تا زيارت نمي کردند با همديگر حرف نمي زدند.
معمولا به قدم اولين کسي که روز عيد پايش را در خانه مي گذارد معتقدند. اگر کسي قدمش براي اهالي خانه خوب بوده باشد از او دعوت مي کنند تا اولين کسي باشد که به خانه آنها وارد مي شود.
در مورد غذاي شب عيد معتقدند اجاق خانه نبايد خاموش باشد. در گذشته اعتقاد بر اين بود که هر کس غذايي را يک سال مي پزد بايد همان را هر سال تکرار کند. اين باور هنوز در برخي نقاط وجود دارد. بستگان و آشنايان از غذاي شب عيد براي يکديگر مي برند. در فارسان به جاي غذاي شب عيد در گذشته انگشتر عقيقي را هديه مي دادند.
يکي ديگر از رسوم اين استان، عيدي بردن براي دختري است که هنوز در حالت نامزدي يا عقد به سر مي برد. اين عيدي بردن معمولا با شادي و هلهله همراه مي باشد. معمولا خانواده داماد، افراد فاميل را خبر کرده و با تشريفات خاصي براي دختر عيدي مي برند. هر کدام از افراد فاميل نيز به تناسب وضع خود، به دختر عيدي مي دهند. در مناطق بختياري به اين عيدي بلگه belge مي گويند.
از رسوم جالب اين استان رسم "شنبه گردي" يا شنبه گردش" مي باشد. در اولين شنبه سال مردم به کوه و دشت مي روند. معتقدند با اين کار سال خوبي در انتظار آنان است. معمولا در اين گردش "مچه" که گياهي خوراکي و دارويي است را چيده و پس از به خانه آمدن آش رشته که به آن آش برگ نيز مي گويند درست مي کنند.
و بالاخره سيزده بدرنيز از رسوم جدانشدني مردم اين استان مي باشد. صبح روز سيزدهم همه وسايل گردش را جمع آوري و به دامن طبيعت پناه مي برند.
در اين روز سعي مي کردند زودتر از ديگران بيرون بروند تا به عبارتي" سيزده به آنها" نشکند. موقع آمدن نيز سعي بر آن است که زودتر از ديگران به خانه بيايند. در اين روز سبزه هاي هفت سين را با خود آورده و آنها را به رودخانه مي اندازند. هنگام به آب دادن سبزه ها شعر" غم بره شادي بياد محنت بره روزي بياد" را تکرار مي کنند. به اين طريق نشان مي دهند که اميد به سبز شدن دوباره و رفتن غم و آمدن شادي همواره وجود دارد و همين اميد سبز است که آدمي را به تکاپو و زندگي مجدد وا مي دارد. کساني که مشکلي دارند يا دختران دم بخت با دست راست خود سبزه گره مي زنند و حل مشکل خود را استدعا دارند.
به اين ترتيب با اميد به خداوند سالي نو را شروع کرده و زندگي جريان عادي خود را از نو مي گيرد.
روابط عمومي اداره کل ميراث فرهنگي، صنايع دستي و گردشگري استان چهارمحال و بختياري

 
صفحه اول
درباره ما
آرشيو مجله
آرشيو سايت
اشتراک مجله
العربية
English Section
 
 

فهرست مسافران 78

 
 
 
معرفي آثار تاريخي فرهنگي ايران به جهان باعث رفع ايران هراسي خواهد شد  
گردشگري سلامت: چالش ها و بايدها...  
خطر در کمين بزرگترين غار آبي آسيا/ بي‌پناهي مأمن شکارچيان عصر سنگ  
آيين گِل هاکُني در مُجن - شاهرود  
همنشيني کمال‌الملک و شاگردان با نقاشان کلاسيک غربي  
سرنوشت ساز بي‌صاحب!  
سفرهاي نوروزي بچه پولدارها  
از نگاه ديگران  
استراتژي هاي رقابت  
سي‎مرغ در سي‎سخت  
مسجد جامع گناباد )ديار قنات و قنوت و قناعت)  
آخرين وضعيت پرداخت ارز مسافرتي در آستانه نوروز  
دانشنامه نوروز تدوين مي شود  
نوروز ايراني، جشن صلح جهاني  
مهرآباد فرودگاه جايگزين ندارد  
سياوش صابري اعلام کرد: تخريب در بافت تاريخي شيراز براي سهولت حرکت دسته‌هاي عزاداري بوده‌است  
بيانيه سازمان ميراث فرهنگي در محکوميت تخريب آثار باستاني عراق توسط داعش  
آثار تاريخي عراق را به ايران امانت بدهيد  
داعش به شهر باستاني نمرود يورش برد  
داعش يک تور گردشگري از سوريه به عراق راه‌اندازي کرد  
بسياري از آثار نابود شده موزه موصل اصل نبودند  
اهميت ژئوفيزيک در باستانشناسي/انتقاداز توقف مغناطيس‌سنجي محوطه‌ها  
کارشناسان ميراث فرهنگي را به عشرت‌آباد راه نمي‌دهند  
رب گوجه فرنگي در همسايه پاسارگاد!!  
تفال به حافظ علاج درد پاسارگاد!  
قدمت تهران با کشف يک اسکلت به 7 هزار سال نمي‌رسد  
خبري از بنياد تعزيه نيست/ امکان توبيخ از سوي يونسکو  
ايجاد پياده‌رو از وسط گورستان تاريخي «دارالسلام»!  
پرونده «بزرگترين خانه تهران» در ميراث فرهنگي به کجا رسيد؟  
دخالت عوامل رسمي در يک حفاري غيرمجاز؟!  
فقط اذيت نکنند...  
جاذبه‌هايي براي گرفتن عکس يادگاري  
قطار ثروتمندان به ايران برمي‌گردد  
پرواز دبي –ساري بهترين فرصت رونق گردشگري خارجي است  
نوروز کهن ميراث ماندگار در استان چهارمحال و بختياري  
خواب ۹۰ ساله ساعت شمس‌العماره ادامه دارد!  
لباسهاي سنتي عشايري  
پول غذاي گردشگران ترکيه = کل درآمد گردشگري ايران  
"بيشه‌دالان" زيستگاه پرندگان مهاجر  
جاده جهاني چالوس درانتظار ثبت ملي  
خليج‌فارس، «خليج‌فارس» است  
24 ميليون متر برهوت 100 ساله  
سلامتي در سفر  
کافه مکسي يارستوران چايخانه هاي غيرسنتي و بهداشتي در هتل هاي پرستاره  
يک شب اقامت در هتل‌هاي کيش، ۲۲۰ تا يک ميليون تومان  
تخفيف 40 درصدي هتل‌هاي تهران در نوروز  
بم و زلزله، زرتشتيان و کرمان در گذر تاريخ  
ايمني در هتل  
هتل ها تنها 10 درصد مسافران نوروزي را در خود جاي مي دهند  
سلياک چيست؟  
آنقدر پولدار داريم که 400 هتل بسازند  
Iran Tourism Attractions on Discovery Channel  
Clay Jewelry in Old Persian Symbols  
30 Iranian Artists to Attend Venice Biennale  
Astaneh Ashrafieh: A Tourism Attraction in the Caspian  
 
 

© Copyright 2009 www.mosaferan.ir

درباره ما | اشتراک مجله | آرشيو مجله | آرشيو سايت | اشتراک مجله