جستجو

38 نسخه قابل چاپ
بهار خنده زد و ارغوان شكفت

{ علي‌اكبر قديمي - جامعه‌شناس و پژوهشگر هنرهاي اسطوره‌اي، آييني }

نوروز جاويد و نوزايي فرهنگي:
نوروز و يا روز آغازين جهان داراي رواياتي است گوناگون و حيرت‌آور تا بدانجا كه شكل‌گيري و تحول و چگونگي پديدارشناسي واژه‌ي (تولد همه ساله جهان) داراي اسطوره‌هايي است نفس‌گير كه دلالت دارد بر پيدايش جهان و شكل‌گيري حماسه‌هاي اقوام گوناگون در كشمكش‌هاي اجتماعي، فرهنگي تا افسانه‌هاي عاميانه كه مبين آغاز فرهنگي است پويا و فعال كه تماماً در باور انسانهاي نخستين شكل گرفته است و سازنده‌ي هويت اجتماعي انسان انديشمند و اجتماعي گرديده است.
و بنا به گفته‌ي بسياري از متفكران جهان آن نوع از آيين‌ها ماندگار و جاويد باقي مانده‌اند كه داراي ما به ازاي بيروني بوده و از اقبال همگان و كل جهان برخوردار و در زندگي روزمره‌ي بشر نقش و اثري مفيد و سودمند داشته باشند.
از اين رو نوروز يا شروع سير و حركت و تحول زندگي به ويژه انقلاب در جهان گياهي و جهان جانوري در هر سال حامل اين چنين پيام و مفيديتي است جاودانه و اين جاودانگي در قاره‌ي آسيا يا محل پيدايش انسان و تكامل وي داراي شناسه و هويتي است ماندني و پايدار كه از آن به عنوان حماسه جاويد ملل آسيايي به ويژه اقوام هند و ايراني و قوم پارس در سرزمين ايرانويج از آن نام برده‌اند اگرچه نوروز و جشنهاي خاص آن در هزار توي زمان متحول، دگرگون و به اشكال گوناگون رخ نموده لكن كل قائم به ذات طبيعت داراي آن چنان شگفتي‌هاي رازناك و به قولي سرالاسرار ويژه‌اي است كه انكار و ناديده گرفتن آن امري است محال ممكن تا بدانجا كه اين معني را مي‌توان در اوستا تنها كتاب ديني و شگفتي ساز همه‌ي قرون و اعصار اقوام پارسي ايراني چنين مشاهده نمود كه گويد:
«نخستين بوم و سرزمين نيكويي كه من، اهورامزدا آفريدم (ايرانويج بود) كنار رود (ونگهودأيتي…)»
بسياري رازهاي سر به مهر تاريخي و ماندگار و جاويد تا بدانجا كه حركت بزرگ اقوام آريايي از سرزمين‌هاي سرد و يخ زده با 10 ماه زمستان فسرده و 2 ماه تابستان كم اثر از كناره‌هاي رودخانه (يني سئي) آغاز گرديده، به فلات و سرزمين‌هاي غربي كشيده مي‌شود و اين مهاجرت يا كوچ چند صد ساله و شايد هم بيش از 2 هزار ساله را به نيكي مي‌توان در اشكال گوناگون، كوتاه و متحول شده و در بسياري از سرزمين‌هاي آسياي بزرگ و در ميان طوايف و ملل گوناگون آن و اقوام كوچ كننده آريايي و هندي در آيين‌هاي «مهري» و «زرواني» و «اوستايي» و در ازمنه‌هاي گوناگون به ويژه در خراسان بزرگ و به گونه‌اي پايدار و زنده در سرزمين اسطوره‌اي، حماسي تربت‌جام به شيواترين شكلي زير عنوان موسيقي مقامي، هنرهاي آييني (تاتر سنتي، شعرخواني، كتابخواني «در شبهاي بلند زمستان») هنوز هم پايدار است و مانا و ما اختصاراً اشاره‌اي داريم به چند آيين معني‌دار و مورد اقبال همه مردم ايران زمين كه عبارت‌اند از هنر «آييني» آفر (AFAR) در معني آفريدن و از نيستي به هستي درآوردن و با نماد سرسبزي كشتزارها و به بار نشستن درختان و در نهايت تامين غذاي مردمان است از بدو پيدايش انسان بر روي كره خاكي تا نهايت پندار و تصور پايان حيات ظاهر و تغيير فرم و محتواي فلسفه هستي … كه نويده دهنده پايان زمستان است و آغاز بهار كه آن را در يكي از آيين‌هاي اسطوره‌اي، حماسي و موسيقايي و حركات موزن اشتر خجو (اشتر يعني بزرگ، كهن و خجو در معني راه‌پيمايي و گام برداشتن) و در نهايت (راه‌پيمايي و كوچ بزرگ) مشاهده نمود. بنابراين بي‌مناسبت نيست كه نام باستاني، تاريخي و سر به مهر «حتن» (HATAN) در مجموعه‌اي بس پرمعنا و ميمون و مبارك و قائم به ذات و با بهره‌گيري از عنصر خيال و آفرينشي دل به خواه و احساسي «كرانه‌هاي كوهستان و شير بيشه» را بر آن نهاده‌اند، كه نماد تامين امنيت جاني مردمان هزاره‌هاي نخستين زندگي بشر اوليه را يادآور مي‌شود، مي‌توان ديد و تفسيري فرهنگي تاريخي، باستاني از چنين يادگارهاي كهني را در پي فقدان هرگونه دست نوشته و سند مكتوب به دست داد و به روايتي شباهت‌هاي زندگي انسان اوليه را در بسياري از جوامع امروزه يكسان و گاه با اندك اختلافي مي‌توان مشاهده و دريافت نموده و درباره‌ي هر يك دهها رساله و اثر مهم خلق نمود، تا بدانجا كه در يك تفسير تاريخي حركت اقوام آريايي از سرزمينهايي كم بازده و سرد و رساندن خود به دشتها و مراتع غربي با غناي زميني، آب و هوايي معتدل و قابل زيست و مرتع و جنگل و رودخانه و كوه و در نهايت آن سرزمين جاويد كه به نام ايران، يعني محل داد و دهش و سرزندگي است را مي‌توان مشاهده نمود كه روانه كردند و بناي تمدني را پايه‌گذاري كرده‌اند كه همه‌ي متفكران جهان از اين قوم و ملت و دستاوردهايش با حيرت و شگفتي نام مي‌برند.
تا بدانجا كه «هگل» در تقسيم‌بندي ملت‌هاي آسيايي، به دستاوردي سرنوشت ساز اشاره كرده و سرزمين پارسه يا پارس و مردمان آن را از ديگر ملل آسيا مجزا و منحصر به فرد دانسته و گويد: پارسها يا پارسيان نخستين گروهي از مردمان متفكر اين قاره‌اند كه..
(اصل تكامل با تاريخ ايران آغاز مي‌شود، اينگونه آعاز به يقين، بنيان آغاز تاريخ جهان است.)
(به مناسبت سال 2001 سال گفتگوي تمدنها و سال ديدار از ايران)
Hegel, The Renowned German Philosopher:
The principal of development begins with the history of Persia. Therefore constitutes strictly the beginning of world- History.
On the occasion of the Year 2001; the Year of Dialogue among Civilization and the Year of visit to Iran.

و علاوه بر اصل تكامل تاريخ كه با نام ايران آغاز مي‌شود ايرانيان ملتي تاريخ ساز و تمدن آفرين‌اند.
آنان خالق تاريخ بشري بوده‌اند و تمدن با اين مردم شكل مي‌گيرد (خلاصه‌اي گفتار افلاطون)
و تمامي اين ويژگيهاي قوم ايراني در حالي است كه ديگر ملل بزرگ آسيا همچون چين و هند در حال گذراندن نوعي زندگي گياهي (vegitable life) بودند. و اينجاست كه قوم ايراني براي هر 365 روز از سال افسانه‌اي شيرين و حكايتي دلپسند و نو مي‌سازد و نوروز مي‌آفريند و هر روز را به نامي ويژه و شاهكاري به ياد ماندني بر سينه‌ي ستبر تاريخ خويش جاويد و مانا مي‌سازند و بر آغاز هر روز از سال آهنگي ويژه مي‌سرايند و براي هر هفته مقامي و نغمه‌اي نو و در شناختي احساسي هر ماه از سال نيز داراي ترانه و سرودي مي‌شود شيرين و به يادماندني با برگرفتن نقاب از چهره عنصر خيال و آفرينش و خلق هنري ناب تا بدانجا كه حتي نام استانها، شهرها، روستاها و گاه كوه‌ها ودره‌ها يكي از گوشه‌هاي هميشه جاويد ذهن و تاريخ نانوشته موسيقي ماناي ايران زمين مي‌گردد چنانچه مقام‌هاي خراسان، باخرز، گوشه‌ي جام، آواهاي مازني (مازندران)، كردي و لري و بلوچي و زابلي و… و هريك پاره‌اي از اين طبيعت اسرارآميز ذهن هنرمند ايراني است در پس پرده‌ي نقاب با واژه‌اي جهاني و…
پس بي‌مناسبت نديديم كه يكبار ديگر به آيين‌هاي نوروزي بپردازيم اگرچه همه ساله با شكلي خاص و رنگي ويژه رخ مي‌نمايد.
«نيست آگه كه يار رخ بنمايد جمال» و مولاناي بلخي چه زيبا عيد را با پيشواز سرودي چنين سحرانگيز مي‌سرايد:
عيد آمد و عيد آمد و آن بخت سعيد آمد بر گير و دهل مي‌زن كان ماه پديد آمد
عيد آمد اي مجنون، غلغل شنو از گردون كان معتمد سدره از عرش مجيد آمد
برخيز به ميدان رو در حلقه رندان رو رو جانب مهمان رو كز راه بعيد آمد
غمهاش همه شادي بندش همه آزادي يك دانه بدو دادي، صد باغ مزيد آمد
و …
نوروز مركب است از دو واژه‌ي (روز و نو) كه صفت (نو) از واژه‌ي باستان (NAIBA) يا ناب و خوب و نيز (روز) يا (راوچه) به معني روشنايي آمده است (و شگفتا كه در تربت جام انگور زرد رنگ و بسيار خوش طعم و زيبا رخي وجود دارد به نام انگور راوچه كه زبانزد خاص و عام مي‌باشد) و روز زيبا يعني نوشدن ، عيد آمدن:
ساقيا آمدن عيد مبارك بادت و آن مواعيد كه كردي مرواد از يادت
شكر ايزد كه زتاراج خزان رخنه نيافت بوستان سخن و سرو و گل و شمشادت
رونق عهد شبابست دگر بستان را مي‌رسد مژده گل، بلبل خوش الحان را

و بسياري رندانه‌هاي ديگر در اشعار بزرگان شعر پارسي درباره‌ي نوروز و بهار و سرزندگي و شادي به ويژه در غزلهاي ناب رند شيراز و آداب نوروزي و سفره هفت سين و تمامي سرالاسرار و كليت اين شيوه از رويكرد مردمان بسته به آداب و رسومي است كه همه ملت‌ها را حيرت زده ساخته و تحسين همگان را برانگيخته است.

آداب نوروز: جشن آب پاشان
همانطور كه در سير تاريخچه و سرگذشت مردمان پارسي و قوم ايراني گفته شد مراسم نوروز نيز داراي حال و هوايي است سخت دوست داشتني و معني‌برانگيز تا بدانجا كه گويند در چند هزار سال قبل از تاريخ ميلادي (تولد حضرت مسيح «ع») اين آداب در اشكال گوناگون مرسوم بوده و در هر گوشه‌اي از اين سرزمين مردمان با توجه به شكل جامعه و عادات و باورهاي رايج شروع سال نو را با فرهنگ خاص جامعه‌ي كوچك خود در جاي جاي جوامع ايلي و قبيله‌اي و نيز روستاهاي بزرگ و كوچك و در ستيغ كوه‌ها و اعماق دره‌ها و صحراهاي گسترده و شهرها و نهايتاً پايتخت يا مركز حكمراني جشن مي‌گرفته‌اند و از 15 اسفند ماه تا 14 فروردين و گاه بيشتر مراسم، آيين‌هاي گوناگون، موسيقي، ديد و بازديد، پوشيدن لباس‌هاي نو، كمك به مستمندان دور و نزديك در نهايت اختفا به جهت حفظ آبرو و حرمت خانواده‌هاي تنگدست، دادن عيدي به اعضاي خانواده، به جهت رفع كدورتها و اختلافات سال قبل و … بسياري مراسم به ياد ماندني و جالب توسط مردمان ايران زمين مخصوصاً در صحراها، كنار رودخانه و كوه‌پايه‌ها، جنگل و سبزه‌زار با اجراي موسيقي‌هاي شاد و پر تحرك حركات آييني، دست‌افشاني و پاي‌كوبي اجرا مي‌شده است و ضمن شستشوي خانه و اثاثيه منزل و نظافت عامه، در روزهاي ويژه‌اي به صحراها رفته بر روي يكديگر آب مي‌پاشند و به خوشي مشغول، اگرچه مراسم آب پاشان را از ويژگي‌هاي ماه تيرگان دانسته‌اند با رسومي خاص و تاريخي … از جمله در كتاب ارزشمند «جستاري در فرهنگ ايران زمين نوشته دكتر مهرداد بهار كه روانش خوش باد» آمده است: (بيژن بر چهره كيخسرو كه كنار چشمه خفته بود آب پاشيد تا خسرو چشم گشود و نيز حماسه آرش كمان‌گير در تيرماه است كه به نام جشن آب‌پاشان مشهور گرديد) با اين توجه مراسم نوروز همانطور كه اشاره شد از 15 اسفند (جشن چوپانان يا نوروز نگهبانان گله‌هاي گوسفند و گاو و اشتر) آغاز مي‌گردد كه بنا به رسوم هر ناحيت از اين سرزمين از جمله ميزان مفيديت مراتع و پوشش جنگل‌ها و مقدار آب چشمه‌سارها و قنوات مراسمي محلي و پايدار برگزار مي‌شده است چنانچه هنوز هم در پاره‌اي از روستاهاي تربت جام نوروز چوپاني از 20 تا 25 اسفند شروع شده و با مراسم خاص و تقسيم‌بندي گله‌هاي گوسفند و بز و ميزان دستمزد هر خان چوپان و ميلاك (MILAKE دستيار چوپان) كه با نوروز كشتمندان يا كشاورزان بين 5 تا 10 روز فاصله دارد خاتمه مي‌يابد.

هفت جاودانه
رمز و راز اعداد به ويژه عدد 7 به درستي و روشني معلوم نيست، اما همين مقدار مي‌دانيم كه عدد 7 در فرهنگ مردمان آسيايي به ويژه در خاورميانه و ميان رودان (بين‌النهرين امروز) داراي اهميت و تقدس خاصي بوده است. از جمله در فرهنگ ايرانيان باستان آمده است كه زمين از 7 كشور تشكيل مي‌شد و بابلي‌ها معابد خود را در 7 طبقه مي‌ساختند و يونانيان آسمان را 7 لايه مي‌دانستند و مسلمين به هنگام نماز 7 عضو بدن را بر زمين مي‌گذارند و ايرانيان نيز سال را به 52 هفته و آسمان را به 7 طبقه تقسيم نموده و زرتشتيان هفت امشاسپند را مي‌ستودند كه اهورامزدا نخستين آنان است و شش صفت ديگر براي او قائل‌اند و گويند كه اهورا (سرور و بزرگ) و مزدا (به معني دانا) كه جمعاً اهورامزدا در معني بزرگ سرور و دانا آمده است. و نيز سفره هفت‌سين كه داراي رمز و رازي قدسي و ناگشوده است از آغاز تاكنون و آن رسم چنين است كه نخست سفره‌اي سپيد و تميز بر روي فرشي زيبا و رنگارنگ و پاك پهن نموده و بر روي آن سيني مسين يا نقره‌اي قرار مي‌دهند كه در داخل آن ابتدا آئينه (و سپس كتاب مقدس بنا به اعتقادات ديني در ازمنه‌هاي گوناگون از اوستا گرفته تا قرآن كريم) و سپس با برگهاي گل قرمز سطح سيني را آذين‌بندي كرده و مي‌پوشاندند و روي آن ظرفي پر از آب با برگهاي گياه آويشن و ماهي قرمز مي‌گذاردند و در كنار آن سيب يا انار سرخ و سكه‌هاي سيمين و سرو كوهي و كاج، سپنج (سپند يا اسفند) عود و كندر، سمنو، سنجد، سير، و انواع شيريني و ميوه‌هاي گوناگون قرار مي‌دادند، و در يك آذين‌بندي و سفره‌آرايي نمادين انواع خوراكي‌هاي معني‌دار و مورد نياز مردمان در هر روز چونان تخم‌مرغ، مقداري گندم، جو عدس، نخود و انواع خوراكي‌هاي مرسوم را در اطراف سفره هفت‌سين به شكلي اسطوره‌اي قرار داده كه هر يك نشان از سرزندگي، بالندگي و كار و كوشش مردمان داشت و اعتقاد آنان به خوب زيستن، خوب فكر كردن، كار و كوشش صادقانه و خدايي، … و نيز ظرفي از شير و ماست و انواع لبنيات، شربت‌هاي خوشگوار و خلاصه آنچه كه مي‌توانست نظرها را جلب و به ويژه كودكان را مشعوف و آموزش دهد و از او انساني ايراني و ناب بسازد فراهم مي‌نمايند و نهايت آنكه لحظه‌ي تحويل سال نو است و دعاي يا مقلب القلوب و الابصار، يا مدبر اليل و النهار، يا محول الحول و الاحوال، حول حالنا الي احسن الحال- سال نو تحويل مي‌شود و خنده و شادي و ديده‌بوسي و جشن به مدت 14 روز و اين راز سرزندگي، مانايي و پايداري قوم ايراني است در سراسر خاك مقدس ايران كهن و باستاني.

 
صفحه اول
درباره ما
آرشيو مجله
آرشيو سايت
اشتراک مجله
العربية
English Section
 
 

فهرست مسافران 38

 
 
 
يادداشت  
گزارش سفر به قونيه- شهر پر رمز و راز  
روابط قونيه با خراسان گسترش مي‌يابد  
گپي با محمد كايا، رايزن فرهنگي سفارت تركيه در ايران  
صراف عالم مرا درياب  
استراتژيها، اهداف و تكنيكهاي بازاريابي و تبليغات  
نقش آموزش الكترونيكي در توسعه صنعت گردشگري  
مشكلات گردشگري كجاست؟  
بهار خنده زد و ارغوان شكفت  
سلامتي در سفر  
اسرار معبد ماه  
آسمان شب، انگيزه‌اي براي جذب گردشگر  
سفرهاي ارزان قيمت !!  
سرزمين گنج‌هاي پنهان و آشكار  
جزيره قشم؛ گوهر خليج‌فارس  
شصت سال خدمت يك سازمان به صنعت جهانگردي جهان (2006- 1946)  
سعيد سيد كاظمي: آموزش و فرهنگ سازي راهكارهايي براي رفع كمبود زيرساخت هاست  
هتلهاي جهان  
نمايشگاه كيش، پارميس و…  
كوتاه درباره قبرس و يونان  
شرايط سفر به كشورهاي جهان  
مشايي در ديدار با سرمايه‌گذاران تركيه: مشكلات سرمايه‌گذاران خارجي از سوي هيات دولت پيگيري خواهد شد  
مدير اداره‌ي ميراث فرهنگي و گردشگري آذربايجان غربي: فقط با برگزاري يك كنگره شمس را به جهان نمي‌توان معرفي كرد  
مديرعامل شركت توسعه گردشگري ايران اعلام كرد:‌ مشكلات گمركي سرمايه‌گذاران خارجي مانع اجراي سريع طرح‌ها است  
انتصاب در شركت گردشگري ايران  
سرمايه گذاري دو ميليارد دلاري كنسرسيوم اروپايي در صنعت گردشگري ايران  
مخابرات كابل‌كشي در حريم جهاني بيستون را به پايان برد  
تاسيس اولين دانشكده گردشگري در استان گلستان  
معاون گردشگري استان خبر داد: مقام نخست كميته‌هاي اكوتوريسم استاني براي فارس  
سفر به پاريس با خربزه مشهدي  
پژواك در مالزي  
مقايسه صنعت هتلداري در ايران با ساير كشورها اشتباه است  
سيد طه هاشمي: اعلام خطر مي كنم  
گروه هتل آپارتمانهاي پيشگام اعلام موجوديت كرد  
هتل كوثر اصفهان گواهينامه رضايت‌مندي مشتري گرفت  
شهري كه دوست مي‌داريم در هتل پرديسان كليد خورد  
«ترين» هتل‌ها  
News  
 
 

© Copyright 2009 www.mosaferan.ir

درباره ما | اشتراک مجله | آرشيو مجله | آرشيو سايت | اشتراک مجله