30
آذربايجان شرقي مجموعه از از زيبائي ها
{ راضيه جويباري }

استان آذربايجان شرقي به مركزيت شهر تاريخي تبريز، با وسعتي برابر 9/46929 كيلومتر در شمال غرب ايران قرار دارد. اين استان از شمال (رود ارس) با كشورهاي آذربايجان، ارمنستان و نخجوان 235 كيلومتر مرز مشترك داشته و از غرب و جنوب غربي به استان آذربايجان غربي و از جنوب شرقي به استان زنجان و از شرق به استان اردبيل محدود شده، و بلندترين نطقه آن قله سهند با 3722 متر ارتفاع از سطح دريا در 50 كيلومتري جنوب تبريز قرار دارد. اين استان آب و هواي سرد و خشك كوهستاني دارد. جمعيت استان طبق سرشماري سال 1375 برابر 3225540 نفر است. زبان تركي زبان اصلي مردم آذربايجان و زبان نوشتاري فارسي است. مردم آذربايجان شرقي مسلمان شيعه مذهب بوده و از اقليت‌هاي مذهبي ارامنه مسيحي نيز در اين استان زندگي مي‌كنند. اين استان داراي 19 شهرستان (آذرشهر، اسكو، اهر، بستان‌آباد، بناب، تبريز، جلفا، چاراويماق، سراب، شبستر، عجب‌شير، كليبر، مراغه، مرند، ملكان، ميانه، هريس، هشترود، ورزقان) و 53 شهر، 41 بخش، 139 دهستان و 317 آبادي است.

تاريخ
قوم ماد پس از مهاجرت، در غرب ايران در محلي كه امروز به آذربايجان معروف است ساكن شده و دولت ماد را تشكيل دادند. دولت ماد پس از اينكه چندين بار از طرف آشوريان مورد حمله واقع شد، سرانجام با اتحاد قبايل، دولت آشور را برانداخت. آذربايجان همواره از مهمترين و قوي‌ترين ايالت‌هاي ايران بوده است (اخيراً در حفاريهاي جنب مسجد كبود تبريز در عمق 6 متري آثاري از اواخر هزاره دوم و اوايل هزاره اول قبل از ميلاد كشف شده است.) آتشكده آذرگشتسب يكي از مراكز نگهداري آتش جاويدان در آذربايجان واقع شده است. برخي معتقدند نام آذربايجان برگرفته از واژه آذرگشتسب نام آتشكده مقدس شهر شيز يا تخت سليمان بود. برخي ديگر اعتقاد دارند از‌ آتورپاتگان و از ريشه‌هاي آتروپاتن، آتروپات، آذرپات به معني پاسدار آتش است. در دوره‌هاي بعد از اسلام نيز شهرهاي مراغه، تبريز و اردبيل همواره از مراكز عمده سياسي- اقتصادي بوده‌اند. در اوايل قرن سوم هجري سردار معروف آذري به نام بابك خرمدين براي رهايي از دست عمال دستگاه خلافت بغداد مدتها مبارزه كرد. در اواسط قرن هفتم هجري مغولان به ايران حمله كرده و مراغه را به پايتختي انتخاب كردند. در اين زمان قلمرو شاهنشاهي بزرگ هلاكوخان از خراسان تا شام امتداد داشت. در زمان هلاكوخان مغول در مراغه اولين رصدخانه علمي جهان توسط خواجه نصيرالدين طوسي بنيان گذاشته شد و سپس پايتخت به تبريز منتقل گرديد. در زمان غازان خان شهر تبريز از نظر تجاري به رشد بي‌سابقه‌اي نايل آمده، و به يكي از شهرهاي بزرگ و معروف جهان تبديل شد. در همين زمان بازار تبريز نيز به ثروت و شهرت فراواني رسيد. شهرك دانشگاهي ربع رشيدي توسط رشيدالدين فضل‌اله، مسجد عليشاه توسط تاج‌الدين عليشاه، مظفريه جهان شاه (مسجد كبود) و مجموعه حسن پادشاه نيز توسط تركمانان قره‌قويونلو و آق‌قويونلو بنيان نهاده شد. در دوره صفويه تا زمان سلطنت شاه طهماسب و پيش از انتقال پايتخت به قزوين، تبريز همچنان مركزيت ايران را داشت. مسجد صاحب‌آباد و مجموعه سيد حمزه از يادگارهاي آن دوران است. در اواخر حكومت زنديه زلزله وحشتناكي تمام تبريز را درهم كوبيد و سپس جنگهاي ده ساله ايران و روس در زمان فتحعليشاه قاجار و جداشدن بخشي عظيم از كشور عزيزمان با عقد قراردادهاي تركمنچاي و گلستان خاطرات تلخي از خود برجاي گذاشت؛ اما انقلاب مشروطيت ايران در يكصد سال قبل به رهبري دلاوراني چون ستارخان و باقرخان از تبريز افتخار آفرين است.

ميراث فرهنگي
تاريخ ساخت مسجد جامع تبريز به درستي معلوم نيست. از دوره سلجوقيان- ايلخانان مغول آثار معماري و گچبري و از دوره صفويه فرمان و سنگ نوشته‌هاي مرمرين شاه طهماسب و شاه سلطان حسين در داخل و سردر مسجد باقيمانده است. بعد از زلزله سال 1193 مسجد مجدداً توسط حسينقلي خان دنبلي بازسازي شده است. مسجد حجه‌الاسلام در غرب مسجد جامع و در سال 1235 ه. ق توسط ملامحمد ممقاني ساخته شده است. اين بنا داراي 54 گنبد آجري و 40 ستون سنگي است. مسجد جامع مرند طبق كتيبه گچبري مزين به آيات قرآني به خط كوفي و ثلث در سال 731 ه. ق در زمان ابوسعيد بهادرخان بازسازي و در سال 740 ه. ق توسعه يافته است. محراب زيباي اين بنا عمل استاد نظام بندگير تبريزي مي‌باشد. ساخت بناي مسجد سنگي تَرك در 23 كيلومتري ميانه، با توجه به شيوه معماري و حجاريهاي آن به دوره ايلخانان نسبت داده مي‌شود. بنا به كتيبه‌هاي سنگي در سال 1282 (دوره ناصرالدين شاه) بازسازي شده است. اين مسجد داراي شالوده سنگي، يك محراب اصلي و سه محراب كوچكتر در طرفين محراب اصلي است.
مرتفع‌ترين بناي تاريخي تبريز مسجد عليشاه جيلاني (گيلاني) است كه ما بين سال‌هاي 716- 724 ه. ق با كوشش تاج‌الدين عليشاه وزير

مرتفع ترين بناي تاريخي تبريز مسجد عليشاه جيلاني (گيلاني) است که مابين سالهاي 716-724 ه.ق با کوشش تاج الدين عليشاه وزير اولجايتو و ابوسعيد بهادرخان ساخته شده و از زيباترين و رفيع ترين بناهاي زمان خود بوده است

اولجايتو و ابوسعيد بهادرخان ساخته شده و از زيباترين و رفيع‌ترين بناهاي زمان خود بوده است. در دوران قاجار بناهاي مجاور آن مانند زاويه و مدرسه به انبار غلات و مهمات تبديل شده پس از كشيدن حصاري بدور آن به عنوان ارگ مورد استفاده قرار گرفت. اين ارگ در انقلاب مشروطه بدست انقلابيون افتاد. در زمان پهلوي محوطه آن به بوستان تبديل شد. مسجد كبود تبريز در زمان سلطنت سلطان جهانشاه قره‌قويونلو به سال 870 ه. ق ساخته شد و از نظر انواع كاشيكاري و خطوط نسخ، كوفي، ثلث در قالب طرحهاي اسليمي و معرق‌هاي بسيار شاخص در نوع خود بي‌نظير بوده و به علت رنگ آبي كاشيكاري‌ها به مسجد كبود شهرت يافته است. در زلزله سال 1193 ه. ق گنبدهاي اين بناي معظم نيز فرو ريخت و اكنون به همت سازمان ميراث فرهنگي و استاد كاران ورزيده حفاظت و مرمت شده است. مسجد مهرآباد بناب در سال 951 ه. ق در زمان سلطنت شاه طهماسب صفوي ساخته شد. اين بنا داراي 20 ستون چوبي با سر ستون‌هاي مقرنس كاري و زيرستونهاي سنگي است. سقف چوبي و سر ستون‌هاي داراي طرح‌ها و نقاشي و كتيبه‌هاي قرآني بوده كه اين شيوه معماري بعدها در بناي چهل ستون و عالي‌قاپوي اصفهان استفاده شده است.
اگر بخواهيم بزرگترين بناي مسقف جهان را نام ببريم حتماً بايد نام مجموعه بازار تبريز را به خاطر آوريم. اين بازار به دليل قرار داشتن در مسير جاده ابريشم از اهميت و رونقي بس شگرف برخوردار بود. بازار تبريز از دهها راسته، تيمچه و سرا تشكيل شده است از مهمترين راسته‌ها مي‌توان به راسته امير، راسته بازار، سراجان، شيشه‌گرخانه، كفاشان، دلاله‌زن، كلاهدوزان، مسگران حلاجان، يمني دوزان، حرمخانه و از تيمچه‌ها به: امير، مظفريه، حاج كاظم، ميرزا شفيع، حاج صفرعلي، شعربافان … و از سراها نيز مي‌توان به امير، شاهزاده لر، آلماني لر، گرجيلر … اشاره نمود. اين مجموعه گرانبها نيز از زلزله هولناك 1193 ه. ق جان سالم به در نبرد. اما بازسازي آن يكسال بعد آغاز شد. در اين مجموعه انواع آجركاري و كاربندي را به ويژه در تيمچه‌ها مي‌توان يافت. بقعه عون‌بن علي بر فراز كوه سرخاب واقع در شمال شهر تبريز بنا شده است. اصل بنا متعلق به دوره ايلخانان مي‌باشد كه در دوره‌هاي صفويه و قاجاريه بازسازي شده است. برخي معتقدند اين بقعه مزار فرزندان حضرت علي (ع) مي‌باشد. مسجد قدمگاه كه در جنوب آذرشهر قرار دارد و مانند غاري در دل كوه كنده شده است در دوره‌هاي قديمتر (قبل از اسلام) به عنوان معبد مهري استفاده مي‌شده است. اين معبد در قرون 6-8 ه. ق به عنوان تكيه عرفا و دراويش و سپس به عنوان مسجد مورد استفاده قرار مي‌گرفت. ارتفاع سقف غار بيش از 10 متر و داراي روزني در سقف مي‌باشد. مقبره‌الشعرا تبريز از قديم محل دفن و گورستان شعراي نامي تبريز چون: خاقاني شيرواني، قطران تبريزي، انوري و مشاهيري چون: شيخ محمد خياباني، ثقه‌الاسلام و… بوده است. همچنين مدفن استاد شهريار شاعر نامي آذربايجان كه شهرت جهاني دارد در اين بناي عظيم مي‌باشد.
كليساي سنت‌استپانوس در 16 كيلومتري غرب جلفا و در منطقه كوهستاني بسيار زيبا و سرسبز ساخته شده است. اين مجموعه داراي كليسا، برج ناقوس، دير، قنات، باغات و اصطبل مي‌باشد. اجاق حضرت دانيال در اين كليسا است. اين مجموعه متعلق به دوره ايلخانان مغول است كه در دوره صفويه بازسازي شده است.
مدرسه اكبريه تبريز در سال 1366 ه. ق در جوار مسجد صاحب‌آباد با همت ميرزا علي‌اكبرخان ساخته شد. در اين مدرسه طلاب شيخيه علوم ديني فرا مي‌گرفتند. قسمتي از اين بنا در سال 1345 براي ادامه خيابان دارائي شمالي توسط شهرداري وقت تخريب شد و بعد بقيه بنا رو به ويراني گذاشت. اين مسجد از سال 1367 به همت سازمان ميراث فرهنگي مرمت و احيا شده است.
قلعه ضحاك در شرق شهر هشترود به طول 10 كيلومتر و عرض 3-2 كيلومتر واقع بين رودخانه‌هاي آيدوغ ميش و قرنقو از هزاره دوم قبل از ميلاد تا دوره اسلامي مورد استفاده بوده است. اما بيشتر آثار باقي مانده فعلي متعلق به دوره‌هاي اشكاني و ساساني است. همچنين چهار طاقي معظم به جاي مانده نيز مربوط به دوره اشكاني مي‌باشد. قلعه بابك در نزديكي شهر كليبر و در يك منطقه كوهستاني- جنگلي بر فراز صخره‌اي مرتفع كه فقط يك راه مالرو دارد در ارتفاع 2600 متري سطح دريا قرار دارد. اين قلعه در اواخر قرن دوم و اوايل قرن سوم ه. ق توسط بابك خرمدين از قهرمانان استقلال طلب آذربايجان بنا شده است. اين بنا به دليل ويژگيهاي معماري و غيرقابل نفوذ بودن قلعه در قرون بعد هم مورد استفاده قرار گرفته است. عمارت شهرداري تبريز (برج ساعت) در سال 1313 ش در محله قديمي نوبر به شكل عقابي در حال پرواز با سنگ و آجر و سيمان توسط معماران ايراني در سه طبقه به عنوان ساختمان شهرداري تبريز ساخته شد. نماي بيروني ساختمان سنگي و برج ساعت آن از شاخصه‌هاي اصلي ساختمان مي‌باشد. باغ ائل گلي و ساختمان آن از نمونه باغات مشهور آذربايجان بوده و استخر زيبا و ساختمان وسط آن در دوره قاجاريه بازسازي و ساماندهي شده است. ساختمان وسط درياچه در سالهاي اول انقلاب اسلامي آتش گرفت، ولي اكنون بناي ديگري با همان معماري و شيوه ساخته شده است. برج مدور مراغه داراي سردابه و طبقه فوقاني با سردر مزين به كتيبه كاشيكاري در سال 536 ه. ق ساخته شده است.

كليبر، زيبا و باشكوه
شهرستان كليبر در شمال غرب ايران و شمال آذربايجان شرقي واقع شده است. كليبر از شمال به رودخانه ارس و جمهوري آذربايجان، از غرب به شهرستان جلفا، از جنوب و جنوب شرقي به اهر و از شرق به استان اردبيل محدود است. مساحت شهرستان كليبر در حدود 3630 كيلومتر مربع

شهرستان کليبر از نظر آبهاي معدني نيز غني است که آب گرم "متعلق" و "يئل سوئي" از جمله آبهاي معدني شفابخش منطقه هستند

و در 52 دقيقه و 38 درجه عرض جغرافيايي و 2 دقيقه و 47 درجه طول جغرافيايي واقع شده است. ارتفاع اين شهرستان از سطح دريا 1250 متر مي‌باشد. براساس سرشماري سال 1375 جمعيت اين شهرستان 92260 نفر بوده كه از اين تعداد 7939 نفر در شهر كليبر و بقيه در ساير مناطق ساكن مي‌باشند.
شهرستان كليبر داراي سه بخش مركزي، خداآفرين و آبش احمد و 11 دهستان و 455 روستا مي‌باشد. شغل اصلي مردم اين منطقه باغداري، كشاورزي، دادوستد و صنايع دستي است. محصولات عمده آن گردو، ذغال اخته، گيلاس. انجير، انار، پنبه و گندم مي‌باشد. از صنايع دستي اين منطقه مي‌توان به گليم‌بافي، جاجيم‌بافي و ورني بافي اشاره كرد.
شهرستان كليبر داراي آب و هواي معتدل كوهستاني بوده و سراسر منطقه را جنگل‌هاي زيبا و مراتع سرسبز پوشانده و محل مناسبي براي ييلاق عشاير است.
يكي از ويژگي‌هاي برتر كليبر اختصاص بيش از 72000 هكتار از اراضي اين منطقه حفاظت شده است كه اين محدوده در رديف ذخيره‌گاههاي زيست كره محسوب مي‌شود.
تنوع گونه‌هاي گياهي و حيات وحش به دليل وجود آب و هواي مناسب يكي ديگر از ويژگي‌هاي كليبر به شمار مي‌آيد. حيواناتي چون مرال، كبك، قرقاول، دراج، كبك چيل، بلدرچين، خرس، كل، بز، پلنگ و گونه منحصر به فرد سياه خروس و انواع پرندگان شكاري جلوه‌اي زيبا و خيره‌كننده از حيات وحش را در كليبر به نمايش گذاشته است.
از ارتفاعات مهم منطقه مي‌توان به كوه‌هاي دلولو، كفتارعلي، قلعه، سنگرداشي و هشتادسر اشاره كرد.
كليبر علاوه بر زيبايي‌هاي بي‌بديل داراي آثار و ابنيه تاريخي و باستاني متعددي است، كه از مهمترين آنها مي‌توان: قلعه بابك، قلعه پيغام، قلعه آوارسين، پل خدا آفرين، قلعه فرخي، عمارت تومانيانس، ساختمان آينالو، مسجد كلاسور، گورستان اسكولو، مسجد جامع كليبر، كليساي وينق، كليساي ناپشته، گورستان ارامنه، بقعه شيخ جابر بن انصاري، مقبره مغول، بقعه شاه حيدر، مقبره شيخ صالح، بقعه برج خان باغي، بقعه شاه قاسم، برج هشت ضلعي غارلوجه، قلعه كندي، قلعه يوزبند و قلعه سلسايل را نام برد. شهرستان كليبر از نظر آبهاي معدني نيز غني است كه آب‌گرم «متعلق» و «يئل‌سوئي» از جمله آبهاي معدني شفابخش منطقه هستند.

اسكو، طبيعت دل‌انگيز
شهرستان اسكو در 25 كيلومتري جنوب غربي شهر تبريز واقع شده است. اين شهرستان در دامنه شمال غرب كوه سهند از شمال به شهرستان تبريز، از جنوب به شهرستانهاي مراغه و آذرشهر، از شرق به بستان‌آباد و از غرب به شهرستان شبستر محدود مي‌شود.
شهر اسكو با مساحت 1648 كيلومتر مربع با ارتفاع 1570 متر از سطح دريا و در طول جغرافيايي 6/46 و عرض جغرافيايي 55/37 قرار گرفته است و با تهران 21 دقيقه و 12 ثانيه اختلاف ساعت دارد.
از جمله شهرهاي زيبا و سرسبز و خرم و با طراوت اقمار سهند كه از آب برف و بارانش آباد شده است بايد از اسكو نام برد. اين شهر از قديمي‌ترين و آبادترين و از نظر فرهنگي از شهرهاي بسيار فعال آذربايجان شرقي به شمار مي‌رود.
عمده محصولات و توليدات اين شهرستان عبارتند از: صنايع دستي خصوصاً فرش دستباف و ابريشمي روستاي اسفنجان، چاپ باتيك (كلافه‌اي) گردو بادام، قيسي، عسل و گل محمدي و…
از جالبترين و دل انگيزترين مناطق ديدني آذربايجان شرقي كه هرگز مناظر و چشم‌انداز آن در فصل بهار زيبا و برگ‌ريزان پاييز، در تابستان گرم و زمستان پر برف از خاطره‌ها فراموش نمي‌شود دره اسكوچائي روستاهاي آباد بخصوص روستاي تاريخي و توريستي كندوان است.
از ديگر نقاط بسيار ديدني اين شهرستان مي‌توان از دو روستاي گنبرف و عنصرود (آستاري) نام برد كه با وجود گلهاي سرخ محمدي و با طبيعتي بسيار سرسبز و خرم به عنوان كعبه آمال عاشقان طبيعت به شمار مي‌رود.
ناگفته نماند كه وجود سواحل بسيار زيبا و فرح‌بخش درياچه اروميه كه در جزيره اسلامي بخش ايلخچي اين شهرستان واقع گرديده، محل مناسبي براي گردشگران و سياحتگران جهت تفريح و استراحت همواره مد نظر بوده و هست.
اسكو علاوه بر زيبايي‌هاي بي‌بديل داراي آثار و ابنيه تاريخي و باستاني متعددي است كه از مهمترين آنها مي‌توان به مسجد جامع سبزه ميدان، امام‌زاده‌اي منسوب به اولاد حضرت امام جعفر صادق، بقعه سلطان حسام‌الدين فرقد از سپهسالاران معروف اسلام واقع در قله سلطان داغي، مقبره پير حيدر، مرز‌الله بنده‌سي، درخت چنار محله بازار و… نام برد.
شهرستان اسكو از نظر آبهاي معدني نيز غني است كه از جمله آنها مي‌توان به آبهاي معدني كندوان و آق‌بلاغ عنصرود اشاره نمود كه با كمترين درصد سنگيني، بسيارا گوارا و موثر براي امراض كليوي است.

اهر، عطر گل‌هاي وحشي
شهرستا اهر سرزمين وسيعي است كه از شمال به رود ارس، از مشرق به مشكين‌شهر و دشت مغان از جنوب به تبريز و از مغرب به مرند و جلفا و علمدار محدود مي‌شود. اهر در 45 درجه و 54 دقيقه تا 47 درجه و 29 دقيقه طول شرقي و 38 درجه و 6 دقيقه تا 39 درجه و 29 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است. مركز شهرستان اهر، شهر تاريخي و آباد اهر است كه از شهرهاي قديمي آذربايجان شرقي به شمار مي‌رود.
كوههاي عمده ارسباران در امتداد شرقي و غربي كشيده شده‌اند كه داراي قلل مرتفع و برفگير و دره‌هاي عميق و پرآب آبش احمد و آب معدني مشكغبر، به منطقه ويژگي خاصي بخشيده است.
معدن مس سونگون كه در كوههاي قره‌داغ اهر وجود دارد، از مهمترين معدنهاي كشور به شمار مي‌رود كه علاوه بر مس، كانه‌هاي سرب و روي نيز در تشكيلات اين معدن يافت مي‌شود.
شهر اهر داراي جاذبه‌هاي مختلفي است كه از جمله بقعه و زيارتگاه شيخ شهاب‌الدين اهري و بازار اهر كه در عين قديمي بودن داراي تزئيناتي است كه در كمتر بازاري ديده مي‌شود. از آثار ديگر تاريخي شهر اهر مي‌توان به مسجد جامع اهر اشاره نمود.
پارك جنگلي فتدقلو، سد ستارخان، نشانكوه، پير سقا، سامبران، ديزمار كه با گلهاي وحشي و گونه‌هاي متفاوت با عطرهاي دل‌انگيز مناطق گردشگري بكر و منحصر به فردي را به وجود آورده‌اند.
وجود هنرمندان زبردست منطقه در رشته‌هاي فرش و گبه اين شهرستان را زبانزد عام و خاص نموده است.

بستان آباد، استوار همچون سهند
بستان‌آباد يكي از شهرستانهاي مهم استان آذربايجان شرقي در مسير ترانزيتي تبربز- تهران

چهار درياچه و تالاب قوري‌گول، آليترگول، گولوگول و كوچ‌گولي در شهر بستان‌آباد واقع شده است كه تالاب قوري‌گول از اهميت خاص جهاني برخوردار مي‌باشد. همچنين چشمه آبگرم بستان‌آباد كه براي امراض مختلف خاصيت شفا بخش دارد

و تبريز- سراب – اردبيل واقع شده است. از نظر جغرافيايي بين 46 درحه و 30 دقيقه و 47 درجه و 14 دقيقه طول شرقي و 37 درجه و 32 دقيقه و 38 درجه و 4 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است. از نظر آب و هوايي به دليل قرار گرفتن در دامنه كوه سهند در زمستان سرد و پر برف و دوره يخبندان آن طولاني و در تابستان معتدل و مطبوع است. وجود ارتفاعات مهم از جمله كوه سهند به ارتفاع 3772 متر، سبزه‌داغ 3605 و دروانه داغ 2954 متر و رودخانه‌هايي همچون ارجان چاي، سعيدآباد، چيني بلاغ موجب پديد آمدن مناظر زيباي طبيعي و بكري شده‌اند.
چهار درياچه و تالاب قوري‌گول، آليترگول، گولوگول و كوچ‌گولي در شهر بستان‌آباد واقع شده است كه تالاب قوري‌گول از اهميت خاص جهاني برخوردار مي‌باشد. همچنين چشمه آبگرم بستان‌آباد كه براي امراض مختلف خاصيت شفا بخش دارد.
از جاذبه‌هاي گردشگري بستان‌آباد مي‌توان به عمارت نايب‌السلطنه، نادر تپه‌سي (تپه نادر)، تپه طاقونه، مقبره خسته قاسم، كوههاي حيدر بابا (زادگاه استاد شهريار)، پيست اسكي سهند و… نام برد.

جلفا، زيبا و جاري همچون ارس
شهرستان جلفا به صورت نوار باريكي در مرز شمالي استان با جمهوري خودمختار نخجوان و ارمنستان در كناره رودخانه ارس در 38 دقيقه و 45 درجه طول شرقي و 56 دقيقه و 38 درجه عرض شمالي قرار دارد. اين شهرستان از شمال به شهرستان كليبر، از غرب به پلدشت (آذربايجان غربي) و از جنوب به شهرستان مرند محدود مي‌شود. جلفا در لغت به معناي بافنده است.
در قديم اين منطقه يكي از مراكز مهم پرورش كرم ابريشم بوده است. با توجه به سابقه فرهنگي اين شهرستان و به لحاظ اقتصادي و وجود گمرك، منطقه آزاد اقتصادي، بازارچه‌هاي مرزي، راه‌آهن، از ويژگي‌هاي خاصي برخوردار است. يكي ديگر از استعدادهاي منطقه وجود منظر زيباي حاشيه رودخانه ارس، مناظر طبيعي و زيباي آسياب خرابه و كليساي سنت‌استپانوس مي‌باشد.
از جاذبه‌هاي گردشگري جلفا مي‌توان به حمام تاريخي كردشت و جلفا، قلعه‌هاي معروف عباس‌ميرزا، برج تاريخي دوزال، كليساي چوپان، پارك طبيعي كنتال، منظره طبيعي و ديدني آسياب خرابه، جنگلهاي موجود در شرق شهرستان منظره ديدني كناره‌هاي ارس و دهها مورد ديگر كه نظر هر رهگذري را به خود جلب مي‌كند.

مرند، شمالي‌ترين منطقه ايران
شهرستان مرند در شمال غربي آذربايجان شرقي و در شمالي‌ترين منطقه ايران واقع شده است. مرند در 45 درجه و 15 دقيقه تا 45 درجه و 50 دقيقه طول شرقي و 37 درجه و 7 دقيقه تا 38 درجه و 56 دقيقه عرض شمالي قرار گرفته است. تاريخ شهر مرند به چند قرن قبل از ميلاد مسيح مي‌رسد.
وجود باغات سرسبز ميوه از جمله سيب، انگور و زردآلو كه برگه زردآلوي مرند زبانزد عام و خاص است.
فرش مرند از معروفيت خاصي برخوردار است و از ديگر صنايع دستي آن مي‌توان به گليم، جاجيم، سبدبافي و حصيربافي اشاره نمود.
از آثار تاريخي و جاذبه‌هاي گردشگري مرند مي‌توان محراب مسجد جامع مرند و بازار مرند را نام برد.
تفرجگاه پيام اين دره سرسبز در دامنه‌هاي كوهستان بلند و پربرف ميشو از طريق جاده مرند تبريز حدود يك فرسخ با مرند فاصله داشته و در گوشه و كنار اين منطقه زيبا و خوش آب و هوا تعداد زيادي چشمه‌سار سرد و گوارا جاري است كه در فصل بهار و تابستان مناظر بديعي را به وجود مي‌آورد.
پيست اسكي پيام كه از پيست‌هاي معروف كشور مي‌باشد نيز در اين منطقه واقع شده است.
از ديگر جاذبه‌هاي تاريخي و طبيعي اين شهرستان مي‌توان به امام‌زاده حسن، قاعه سن‌سارود، كاروانسراي عباسي و باغ اميني زنوز نام برد.

مراغه، با مردمي خونگرم و مهمان‌نواز
مراغه از شهرهاي قديمي آذربايجان شرقي است كه در جنوب كوه سهند و جنوب شرقي درياچه

بطلميوس يوناني درياچه اروميه را به جهت واقع شدن در كنار مراغه مارگيانه خوانده است و مارك آنتوان در سال 36 قبل از ميلاد از اين مكان به نام فرائه‌تا، ياد كرده است

اروميه در فاصله 130 كيلومتري شهر تبريز در سر راه خط آهن تهران- تبريز قرار دارد.
به نوشته دياكونف در حدود سال 715 ق. م ناحيه كنوني مراغه جزو سرزمين دولت ماننا بوده و ايالت ائيشوش ناميده مي‌شد.
پاره‌اي از مورخين نام قديمي مراغه را مراوا يا ماراوا نوشته و به همين جهت آن را جايگاه ماد به حساب آورده‌اند. بطلميوس يوناني درياچه اروميه را به جهت واقع شدن در كنار مراغه مارگيانه خوانده است و مارك آنتوان در سال 36 قبل از ميلاد از اين مكان به نام فرائه‌تا، ياد كرده است.
در سال 628 ه. ق شهر مراغه به تصرف سپاه مغول درآمد و در سال 656 ه. ق به عنوان پايتخت هلاكوخان برگزيده شد.
در اين دوره خواجه‌نصيرالدين طوسي رصدخانه معروف خود را تاسيس كرد و دوران عظمت مراغه آغاز گرديد. شهر مراغه هم اينك در هسته مركزي خود بافت قديمي ارزشمندي را داراست.
مراغه به لحاظ موقعيت جغرافيايي و تاريخي و برخورداري از امكاناتي مانند فرودگاه، قطار، محلهاي اقامت، صنايع دستي و سنتي و واحدهاي صنعتي و توليدي و آثار و بناهاي تاريخي و فرهنگي فراوان و باغات گسترده و مناظر طبيعي بي‌نظير و مردماني خون‌گرم و مهمان‌نواز با جاذبه‌هاي وسيع گردشگري داراي شهرت جهاني بوده و سالانه مورد بازديد هزاران تن از گردشگران داخلي و خارجي قرار مي‌گيرد و امروزه يكي از قطبهاي گردشگري كشور به حساب مي‌آيد.